Klachten en ziekten als gevolg van een slechte werking van het autonome zenuwstelsel

Een regelstelsel voor het hele lichaam

Warme handen en voeten zijn een belangrijke aanwijzing dat het autonome zenuwstelsel goed functioneert. Koude handen en voeten kunnen een teken zijn dat dit stelsel minder goed werkt.

Voor zover mij bekend zijn er geen pillen of drankjes waarmee men het autonome zenuwstelsel als geheel beter kan laten functioneren. Men kan het wel positief beïnvloeden, onder andere door zich te leren ontspannen, door het eigen voorstellingsvermogen in te schakelen, zoals bij autogene training, en door een speciaal soort massage zoals ik die toepas.

Het autonome zenuwstelsel bestaat uit twee delen: de sympathicus en de parasympathicus. Deze twee delen oefenen een tegengestelde invloed uit op organen en lichaamsfuncties in hoofd, keel, borst, buik, armen en benen.

Heel duidelijke tekeningen zijn te vinden in het werk van de Amerikaanse arts Frank Netter en in het boek Het zenuwstelsel uit de Sesam-reeks van professor Werner Kahle.

Spanning kan op veel plaatsen merkbaar worden

Een te actieve sympathicus en een minder actieve parasympathicus kunnen volgens mij samenhangen met nek- en lage rugklachten, slaapproblemen, hartkloppingen, borstademhaling, gespannen spieren in nek, schouders en rug, koude handen of voeten, menstruatieproblemen en maag- en darmklachten.

De meest algemeen voorkomende klachten zijn zich moe voelen, stress ervaren en zich gespannen voelen. Als het autonome zenuwstelsel beter gaat werken, zouden uiteenlopende klachten moeten verminderen. Dat is wat ik in mijn werk zag bij vitaliteitsmassage, een neuro-reflexmassage in combinatie met de LB-LE-methode, goede voeding, buikademhaling en andere vormen van ondersteuning.

Uit gesprekken met cliënten kreeg ik de indruk dat artsen en therapeuten zelden over het autonome zenuwstelsel spraken en lichamelijke klachten daarom niet altijd met het functioneren ervan in verband brachten.

Boeken, behandelaars en medicijnen

Uit gesprekken met cliënten bleek mij dat artsen, fysiotherapeuten, verpleegkundigen en andere behandelaars zelden over het autonome zenuwstelsel praatten. Het leek alsof er te weinig naar dit regelstelsel werd gekeken en ziekten daardoor niet of nauwelijks met een minder goede werking ervan in verband werden gebracht.

Vanuit het autonome zenuwstelsel bekeken, leek het mij dat veel medicijnen eerder een negatieve dan een positieve invloed op de goede werking ervan hadden. Ik zag daarom veel belang in methoden die het stelsel als geheel ondersteunden, zoals ontspanning, buikademhaling, voeding, voorstellingsvermogen en vitaliteitsmassage.

Ook medische boeken waren naar mijn mening onvolledig. Tekeningen van de bouw van het autonome zenuwstelsel verschilden van elkaar, evenals overzichten van wat sympathicus en parasympathicus doen. Frank Netter tekende bijvoorbeeld verbindingen met stuit en huid die in andere boeken niet of nauwelijks werden genoemd. Nieuwere onderzoeken beschreven bovendien ook parasympathische uitlopers naar de huid.

Ganglia, hersenstam en hypothalamus

De sympathicus bestaat uit twee zenuwstrengen die links en rechts van de wervelkolom lopen. Zij beginnen bij de onderkant van de hersenen en lopen door tot het stuitje. De strengen lijken op kettingen met kralen. Iedere kraal is een zenuwknooppunt en wordt een ganglion genoemd.

Vanuit ieder ganglion gaan zenuwen tussen de wervels door naar het ruggenmerg en van daaruit naar de hypothalamus. Andere zenuwen lopen naar organen en lichaamsgebieden. Daarbij horen hersenen, ogen, keel, longen, hart, maag, lever, nieren, alvleesklier, bijnieren, darmen, geslachtsorganen, spieren, bloedvaten, huid en botten.

De parasympathicus heeft belangrijke regelcentra in de hersenstam en het heiligbeen. Van daaruit lopen verbindingen naar hoofd, keel, longen, hart, maag en darmen. Vanuit het heiligbeen gaan takken naar de dikke darm, blaas, geslachtsorganen en delen van het onderlichaam.

De hersenstam is belangrijk voor onder meer ademhaling en bloeddruk. De hypothalamus controleert en coördineert veel activiteiten van het autonome zenuwstelsel.

Warmte, kou en spanning

De sympathicus maakt dat bloedvaten samentrekken. De parasympathicus helpt bloedvaten ontspannen en wijder worden. Als de sympathicus te hard werkt in verhouding tot de parasympathicus, kan men koude handen en voeten krijgen. Mensen bij wie de sympathicus voortdurend te hard werkt, kunnen erg kouwelijk zijn. Soms dragen zij meerdere truien, zetten zij de kamertemperatuur hoog of slapen zij onder verschillende dekens.

Een koude en klamme hand is voor mij een eerste aanwijzing dat de sympathicus overactief is. De Engelse arts Henry Head ontdekte dat het mogelijk is zenuwen in de huid te beïnvloeden door onder andere druk en warmte.

De bloeddruk wordt geregeld vanuit een centrum in de hersenstam. In hetzelfde gebied ligt ook een centrum dat de ademhaling regelt. De huid staat via zenuwbanen in verbinding met het autonome zenuwstelsel. Bloedvaatjes en zweetkliertjes reageren daardoor zichtbaar op spanning, warmte, inspanning en emoties.

Ogen, slijmvliezen en slikken

Beide delen van het autonome zenuwstelsel beïnvloeden de spiertjes van ooglens, pupil en iris. Het ooglid staat in verbinding met een sympathische zenuw. De traanklieren worden beïnvloed door de parasympathicus in combinatie met een hersenzenuw.

In het keelgebied worden het zachte gehemelte, de keel en de tonsillen beïnvloed door een tak van de parasympathicus vanuit de hersenstam. Ook het slijmvlies rond strottenhoofd en stembanden staat hiermee in verbinding. De slokdarm wordt eveneens door de parasympathicus beïnvloed.

Bij spanning produceren de speekselklieren minder speeksel. Daardoor kan men een droge mond of keel krijgen. Sommige mensen kunnen nauwelijks spreken wanneer zij gespannen zijn, bijvoorbeeld tijdens een examen of wanneer zij in het openbaar moeten spreken. Ook de schildklier staat in verbinding met autonome zenuwbanen.

Sneller bij inspanning, rustiger bij ontspanning

Het hart wordt beïnvloed door zowel de sympathicus als de parasympathicus. De sympathicus laat het hart sneller en krachtiger kloppen. De parasympathicus, vooral via de nervus vagus, heeft een kalmerende invloed. Hartkloppingen kunnen daarom samenhangen met spanning en een minder sterke remmende invloed van de parasympathicus.

Ook de longen worden door beide delen beïnvloed. Bij inspanning ademt men dieper en sneller. Bij ontspanning wordt de ademhaling rustiger en langzamer. De ingeademde zuurstof gaat via de longblaasjes naar het bloed en wordt naar spieren, organen en hersenen gebracht. Koolzuur wordt vanuit de cellen via het bloed naar de longen teruggevoerd en uitgeademd.

De sympathicus helpt de luchtwegen wijder worden wanneer het lichaam actief moet zijn. Dit gebeurt tijdens werken, hardlopen, vluchten of vechten, maar ook wanneer men boos, opgewonden, bang of zenuwachtig is.

De buik reageert sterk op spanning

De sympathicus heeft op veel organen een activerende invloed, maar maag en darmen gaan juist minder hard werken wanneer de sympathicus sterker actief wordt. Onder invloed van de parasympathicus neemt hun activiteit toe.

Wanneer men werkt, rent, vlucht of vecht, heeft het lichaam meer bloed nodig voor spieren, longen en hart. Er gaat dan minder aandacht en doorbloeding naar processen die op dat moment minder dringend zijn, zoals de spijsvertering. Ook de huid kan kouder worden en men kan meer zweten.

Vanuit de zonnevlecht lopen zenuwen naar kleinere zenuwvlechten bij onder meer lever en nieren. Deze zenuwnetwerken in de buik worden wel eens de buikhersenen genoemd. Veel mensen voelen spanning vlak boven de maag en onder het borstbeen. De buikspieren zijn dan vaak aangespannen en de ademhaling blijft hoog in de borst in plaats van vrij naar de buik te bewegen.

De werking van de dikke darm wordt door de sympathicus afgeremd en door de parasympathicus gestimuleerd. Een gespannen of verstopte dikke darm kan volgens mij wijzen op te veel spanning en een te sterke sympathische activiteit.

Zenuwstelsel en hormoonklieren werken samen

In de alvleesklier liggen de eilandjes van Langerhans, die insuline produceren. Hun activiteit staat in nauw verband met sympathicus en parasympathicus. Bij mensen met suikerziekte zag ik dit evenwicht als verstoord en kende ik aan vitaliteitsmassage een belangrijke ondersteunende rol toe.

De nieren worden door autonome zenuwbanen beïnvloed. De bijnieren liggen boven op de nieren en produceren verschillende hormonen. Adrenaline en noradrenaline worden vooral afgegeven wanneer men bang of woedend is en het lichaam zich voorbereidt op vluchten of aanvallen. De bijnieren vormen zo een snelle verbinding tussen autonome zenuwactiviteit en een lichamelijke stressreactie.

Ook de lever en andere organen staan via zenuwbanen en zenuwvlechten in de buik met het autonome zenuwstelsel in contact. Hun activiteit kan daardoor veranderen met inspanning, rust, spanning en herstel.

Autonome regeling in het bekken

De blaas wordt door zowel sympathicus als parasympathicus beïnvloed. De sympathicus helpt de blaas ontspannen, zodat zij meer urine kan bevatten. De parasympathicus helpt de blaas samentrekken en draagt bij aan het gevoel dat men moet plassen.

Bij de man staan erectie en zaadlozing onder invloed van verschillende autonome zenuwbanen. De parasympathicus ondersteunt de bloedtoevoer en zwelling van de penis. De sympathicus speelt een belangrijke rol bij het samentrekken van bloedvaten en de zaadlozing. Een te vroege zaadlozing verbond ik met een te sterk werkende sympathicus en te veel spanning.

Ook de baarmoeder en andere organen in het bekken staan in verbinding met autonome zenuwbanen. Vanuit het heiligbeen lopen parasympathische verbindingen naar de dikke darm, blaas, geslachtsorganen en delen van het onderlichaam. In mijn energetische beschrijving noemde ik bovendien aftakkingen van de twaalf meridianen die het zich ontwikkelende kind in de baarmoeder van energie voorzien.

Het autonome zenuwstelsel positief beïnvloeden

De parasympathicus hangt samen met ontspanning na inspanning, rust en slaap. In die toestand kan het lichaam zich herstellen van vermoeidheid. Leren ontspannen, rustiger en dieper ademen en het lichaam bewust voelen kunnen helpen om niet voortdurend in een toestand van spanning te blijven.

Ik werkte met buikademhaling, voorstellingsvermogen, goede voeding en vitaliteitsmassage. Daarbij werd door druk, warmte en aanraking contact gemaakt met huid, spieren en zenuwbanen. Mijn uitgangspunt was dat lichaam en geest niet los van elkaar functioneren.

Volgens professor Hiroshi Motoyama worden ook de meridianen door het autonome zenuwstelsel beïnvloed. Daarom vond ik een goed werkend autonoom zenuwstelsel niet alleen belangrijk voor organen en lichaamsfuncties, maar ook voor de stroming van energie door het lichaam.

Spanning en ontspanning zijn niet alleen gevoelens. Zij worden zichtbaar in ademhaling, hartslag, spieren, huid, spijsvertering en de manier waarop het hele lichaam reageert.